Woningen Paushuize
Kromme Nieuwegracht 49a en 49b, Utrecht
Paushuize zelf werd rond 1520 gebouwd voor de in Utrecht geboren paus Adrianus VI, die echter in Rome overleed en er zelf nooit woonde. Volgende eigenaren lieten uitbreidingen doen, zoals in 1633 het poortgebouw. Dat bestond oorspronkelijk uit twee bouwlagen met een toegangspoort en gotische vensters. Nadat de provincie Utrecht het Paushuize als gouvernementsgebouw in gebruik nam, leidde architect Christiaan Kramm in 1830 een grote verbouwing. Hij maakte het poortgebouw een verdieping hoger en bovendien werd het als het ware verlengd langs de Kromme Nieuwegracht. Dit nieuwe griffiegebouw kreeg gepleisterde ‘speklagen’ die aansloten op de natuursteenbanden van Paushuize en het poortgebouw. Deze uitbreiding zou na 85 jaar weer worden afgebroken.
Dienstwoning en koetshuis
In 1915 moest het griffiegebouw van Kramm plaatsmaken voor een veel kleinere dienstwoning, een ommuurde tuin en een koetshuis met stal. Architect Jan Vrijman van de dienst Landsgebouwen ontwierp deze nieuwbouw in neorenaissancestijl met trapgevels. Door het afwijkende uiterlijk en de mindere hoogte lijken de dienstwoning en het koetshuis los te staan van Paushuize. In de dienstwoning woonde van 1963 tot 2006 het beheerdersechtpaar Van Eijk-Willems. Na het overlijden van de heer Van Eijk bleef zijn weduwe nog tot haar dood in 2010.
Restauratie
De poort- en dienstwoning kwamen in bezit van Stadsherstel Utrecht, die ze 2016-2017 liet restaureren. Op basis van historisch kleuronderzoek zijn binnen grijsbruine en lichtgrijze verfkleuren gebruikt en is behang gekozen dat past bij de gevonden behangselfragmenten. Poortwoning 49a beschikt over vijf kamers, dienstwoning 49b heeft twee kamers, een woonkeuken en een ommuurde tuin. Het aangrenzende koetshuis is van de Universiteit Utrecht en wordt gebruikt als fietsenstalling.
Auteur: Arjan den Boer
-> kleurhistorisch onderzoek Poortwoningen juli 2016
Klik op de foto voor een vergroting.
- Foto links: Poort- en dienstwoning Paushuize (Arjan den Boer)
- Foto midden: Paushuize voor de sloop van het griffiegebouw in 1915/1916 (Het Utrechts Archief)
- Foto rechts: Paushuize na 1916 met rechts dienstwoning en koetshuis (Het Utrechts Archief)
